STUDIA VARSAVIANISTYCZNE

   Idea studiów varsavianistycznych wywodzi się z założenia, że studenci Uniwersytetu Warszawskiego, Politechniki Warszawskiej i wszystkich pozostałych uczelni warszawskich powinni znać miasto, w którym się uczą, jego historię i współczesne problemy, a jednocześnie współtworzyć jego przyszłość działając teraz i w przyszłości na rzecz miasta. A miasto powinno być odbiorcą projektów – odbiorcą choćby w postaci wykazanego zainteresowania działalnością uczelni, efektami prac, nagradzania, eksponowania, a być może wdrażania.

 

   Autorski Projekt Warszawa Marka Ostrowskiego, w tym studia varsavianistyczne, wzbudziły zainteresowanie największych i najbardziej renomowanych uczelni warszawskich: Uniwersytetu Warszawskiego, do którego dołączyły: Akademia Sztuk Pięknych, Politechnika Warszawska oraz Szkoła Główna Handlowa. To ważne wsparcie, bo dzięki temu w projekcie uczestniczą uczelnie reprezentujące humanistyczne, przyrodnicze, artystyczne, techniczne i ekonomiczne kierunki studiów, a co za tym idzie – szerokie spojrzenie na miasto.

 

   Zainteresowanie historią Warszawy okazało się niezależne od kierunku studiów. Większą rolę odegrała szeroko rozumiana potrzeba interdyscyplinarnego i intelektualnego włączenia się studentów i pracowników we wspólny nurt aktywności międzyuczelnianego środowiska akademickiego z wyraźnie sformułowaną ideą przewodnią.

 

   Historię Warszawy można opowiedzieć podręcznikowymi wydarzeniami społecznymi, z dziedziny prawa, religii czy polityki. Ich spektakularność, a często widowiskowość spychają niekiedy w cień znacznie ważniejsze dokonania intelektualne, dzięki którym rozwija się nasza cywilizacja. W projekcie studiów varsavianistycznych zawiera się idea przedstawienia historii miasta historią dokonań przede wszystkim intelektualnych, które zwykle umniejsza się w kontekście wydarzeń ogólnospołecznych. Historia rozwoju infrastruktury miejskiej: i tej materialnej, na przykład urbanistycznej, i tej niematerialnej, na przykład organizacji zarządzania i finansowania, projektowania i budowy łączności radiowej, sieci komunikacyjnej, wodociągowej, elektrycznej, cieplnej, budowy przepraw: mostów, wiaduktów, podziemnych tuneli metra, niedostępnych przejść między fortecznych czy kanałów burzowych może być równie fascynująca zarówno od strony rozwoju myśli technicznej, jak i roli w ewolucji miasta.

 

   Już w maju 2007 roku senaty dwóch pierwszych: Uniwersytetu Warszawskiego i ASP podjęły uchwałę o poparciu Projektu Warszawa i wspólnym tworzeniu pierwszych akademickich struktur Collegium Varsoviense. Powołany został pełnomocnik rektora Uniwersytetu Warszawskiego do spraw studiów varsavianistycznych w osobie autora Projektu, gdyż Uniwersytet stał się w sposób naturalny głównym centrum tej działalności.

 

   Po raz pierwszy w historii miasta pojawiły się w planie zajęć akademickie wykłady varsavianistyczne. Planowane były początkowo, mimo entuzjazmu, nieśmiało. Nikt nie był w stanie przewidzieć aż tak ogromnego zainteresowania studentów. Tymczasem drogą elektroniczną zgłosiło się w pierwszym roku zajęć blisko dwa i pół tysiąca studentów, a zgłoszenia napływały ze wszystkich uczelni warszawskich.

 

   Jest to najprawdopodobniej pierwszy program dydaktyczny na taką skalę, jakiego o swoim środowisku nie stworzyły żadne inne uczelnie na świecie. Program, w którym studenci uczelni są zapoznawani z historią i współczesnością naszego wspólnego miasta z szansą na aktywne kształtowanie jego przestrzeni i wizerunku.

 

   Projekt wykładów varsavianistycznych zaproponowany przez Marka Ostrowskiego jest przede wszystkim nastawiony na czynny i twórczy udział studentów, którzy biorą udział nawet w przygotowywaniu podręczników. Obok upublicznienia wiedzy o mechanizmach funkcjonowania metropolii, o przestrzeni miasta i rozwoju tej przestrzeni: geograficznej, historycznej, społecznej, ekonomicznej, przyrodniczej, intelektualnej, kulturowej, administracyjnej etc., istotne jest również sukcesywne wprowadzanie studentów kolejnych roczników w krąg zainteresowań, inspiracji i współpracy na rzecz Warszawy.

 

   Interdyscyplinarne zajęcia są prowadzone partnersko z kilkudziesięcioosobowym zespołem wykładowców. Stwarza to niezwykłe możliwości szerokiego i bardzo atrakcyjnego poznania aglomeracji z perspektywy różnych dziedzin.

 

   Gospodarzem wykładów stał się Wydział Biologii UW, którego nowoczesna i gościnna sala wykładowa zlokalizowana w nowoczesnym kampusie Ochota jest w stanie pomieścić tak dużą liczbę studentów. Niektóre z wykładów, zgodnie z programem, odbywa się w innych salach: w Zamku Królewskim, w Trybunale Konstytucyjnym, w klubie Stodoła, i w innych miejscach powiązanych bezpośrednio z treścią i atmosferą wykładu.

 

   Studia varsavianistyczne są jednym z etapów Autorskiego Projektu Warszawa Marka Ostrowskiego. Projekt ten został zainicjowany Panoramą Warszawy przełomu wieków i tysiącleci w 2000 r. Panorama była nie tylko obrazem – wizualną dokumentacją miasta, ale jednocześnie stworzeniem odniesienia dla dalszych analiz i prowadzenia bilansu dokonań w przestrzeni miasta. Stała się też jednym ze znaków firmowych Projektu.

 

   Panoramiczne zobrazowanie Warszawy, oprócz pełnionej roli dokumentu, było pierwszą przymiarką o tworzenia fundamentu przestrzennej Obrazowej Bazy Danych – wirtualnego zbioru informacji powiązanych z przestrzenią. Ten kierunek prac w ramach Projektu Warszawa zapoczątkowały m. in. Tematyczne Panoramy Warszawy – ciąg 20 sesji naukowych poświęcony poszczególnym „panoramom” – warstwom tematycznym tworzonej bazy danych. Obecnie zakończony został etap budowy i optymalizacji informatycznej struktury bazy danych i narzędzi do archiwizacji różnego rodzaju informacji, zawiadywania nimi i opracowania pierwszych wzorcowych zbiorów danych.. Dalszy ciąg prac, związany m.in. z tworzeniem farmy serwerów i powszechnym dostępem do danych, jest uzależniony od możliwości finansowych.

 

   W tym czasie rozwijane są inne gałęzie Projektu Warszawa. Jednym z nich jest poszukiwanie i tworzenie nowych form aktywności społecznych i intelektualnych, Jak złożone są to projekty można ocenić na podstawie podprojektu Collegium Varsoviense, w ramach którego funkcjonować powinny studia varsavianistyczne. Studia varsavianistyczne rozumiane nie tylko jako struktura akademicka, ale również jako program edukacyjny dla szkół.

 

   Powołanie Instytutu Warszawskiego Collegium Varsoviense formalnie usankcjonuje funkcjonującą już od pewnego czasu interdyscyplinarną, między- i pozauczelnianą współpracę naukową i dydaktyczną. Powołanie Instytutu Warszawskiego Collegium Varsoviensepozwoli:

  • zintegrować warszawskie uczelnie i ich absolwentów w działalności na rzecz miasta i aglomeracji Warszawy
  • stworzyć silną platformę edukacyjną począwszy od poziomu szkół podstawowych po uczelnie akademickie
  • poszerzyć możliwości ścisłej współpracy warszawskiego środowiska akademickiego i władz miasta
  • pozyskać do współpracy instytucje i osoby związane z Warszawą, pragnące realizować idee zawarte w założeniach
  • poszukiwać formuł budowania elitarnej wspólnoty warszawiaków. umożliwiać wspólne działania na rzecz kariery
   Od strony organizacyjnej strukturę Instytutu Warszawskiego można sobie wyobrazić z jednej strony jako międzyuczelnianą jednostkę dydaktyczno-naukową ściśle powiązaną z funkcjonowaniem uczelni warszawskich, z drugiej zaś jako szeroki ruch społeczny na rzecz materialnego i intelektualnego rozwoju Warszawy. Formuła organizacyjna Instytutu Warszawskiego ukształtuje się samoistnie w pierwszych latach działalności. Być może najodpowiedniejsza byłaby postać otwartego centrum naukowo-dydaktycznego funkcjonującego w ramach uczelni warszawskich, co nie wyklucza poszukiwania i wypracowywania nowych form aktywności naukowej, kulturalnej, społecznej i towarzyskiej zarówno publicznej, jak i prywatnej.

 

PROGRAMY DYDAKTYCZNE
Ograniczając prezentację założeń Instytutu tylko do oferty programów dydaktycznych warto podkreślić, że dotyczy nie tylko poziomów nauczania (wykłady monograficzne, kierunki studiów stacjonarnych i podyplomowych), ale także różnych grup adresatów, do których jest kierowana: wiekowych, społecznych i zawodowych.
  1. Powszechny wykład varsavianistyczny dla studentów uczelni warszawskich
  2. Stacjonarne studia varsavianistyczne
  3. Podyplomowe studia varsavianistyczne dla zainteresowanych Warszawą absolwentów uczelni, kandydatów na radnych i innych osób
  4. Studia podyplomowe dla nauczycieli
  5. Programy dydaktyczne nowej generacji od szkoły podstawowej po wyższe uczelnie
PLATFORMA PROGRAMOWA
Idea i program Collegium Varsoviensestanowić mogą nowoczesną, efektywną naukowo, dydaktycznie, społecznie i ekonomicznie wizytówkę współpracy uczelni i miasta. Ten projekt mógłby stać się też jedną z form promocji stolicy.

 

   Budowa Collegium wymaga zaproponowania nie tylko samej idei, ale przede wszystkim platformy programowej jednoczącej wszystkie etapy i poziomy działań. Platformy, która sama w sobie stanowiłaby międzydyscyplinarny pomost, a jednocześnie byłaby uniwersalnym kluczem, dającym praktycznie nieograniczone możliwości pracy merytorycznej, akceptowanej bez wyjątku przez wszystkich zainteresowanych. Powinna pełnić również rolę pomostu ponadczasowego, w tym międzypokoleniowego, oraz ponadkulturowego.

 

   W przypadku proponowanego Instytutu są aż dwie platformy współpracy: idea wspólnej Warszawy oraz informacja obrazowa. Obraz pełni tu rolę uniwersalnego nośnika informacji pozwalającego na wszechstronną, nowoczesną, twórczą analizę i modelowanie w odniesieniu do struktur miasta w równym stopniu środowiskowych, jak i społecznych.

 

Istotą platformy programowej byłaby informacja obrazowa w postaci zdjęć lotniczych i satelitarnych traktowanych nie jako wyraz osiągnięć techniki, lecz jako sposób myślenia. Obrazy lotnicze i kształtowane przez nie wyobrażenie pozwalają twórczo skonstruować wiele kolejnych płaszczyzn informacyjnych. To z kolei pozwala identyfikować się z przestrzenią miasta, a efekty pracy Collegium Varsoviense poprzez internet stałyby się jednocześnie ogólnodostępne w skali globalnej. Realizacja zadań Collegium Varsoviense nie powinna odbywać się w jednym miejscu i w jednej instytucji. Integralną częścią Instytutu Warszawskiego powinno być samo społeczeństwo metropolii warszawskiej. I to ono – jego zainteresowanie i włączenie się lub wsparcie dla programu Collegium Varsoviense – zdecyduje ostatecznie o powodzeniu Projektu: jego atrakcyjności, kierunkach i tempie rozwoju.